Ana Sayfa Şiir Antolojisi Yazýlý Sorularý Ders Planlarý Zümreler Egzersizler Ders Sunumlarý Akýllý Tahta Sunularý Dosya Ýndir Türkçe Dersi
.:: Anlatým Bozukluklarý::.
Anlatým Bozukluklarý
 

         Bir cümlede düþüncenin iyi anlatýlmasý veya anlaþýlmasý için anlatým ve anlam bakýmýndan kusursuz olmasý lazýmdýr. Kusursuz bir cümlede ne eksik bir öge bulunmalý ne de gereksiz söcük; ne noktalama eksikliði olmalý ne de dil bilgisi yanlýþlýðý bulunmalýdýr. Çünkü eksik birþey olduðunda anlatýlmak istenen eksik kalýr, doðal olarak anlaþýlan da eksik olur. Bunun için doðru bir anlatým sergilemek için bu konulara dikkat edilmesi gerekir. Konuþurken bu tip eksikliklerin olmasý doðal karþýlanabilir, ama yazarken buna azami dikkat edilmesi gerekir. Anlatým Bozukluðu Çeþitleri þunlardýr.

 
1) Gereksiz Sözcük Kullanýmý: Bir cümlede ayný anlama gelen sözcük veya ayný anlamý verecek bir ekin olmasý anlatým bozukluðuna neden olur.
Örnek:
"Önceleri kýlý kýrk yarardým, þimdi öyle yapmýyorum artýk."
Bu cümlede "artýk" veya "þimdi" sözcüklerinden birisi gereksiz kullanýlmýþtýr. Çünkü cümlenin içinde ikisi de anlamý veriyor. Ýkisinden birisinin kullanýlmasý yeterlidir.
 
"Barutu ilk icat eden Çinliler miydi?" cümlesinde "ilk" sözcüðü gereksiz kullanýlmýþtýr. Çünkü icat etmek zaten ilk olur. Tekrar cümlede ilk sözcüðünün kullanýlmasýna gerek yoktur.
 
2) Çeliþen Sözcüklerin Bir Arada Kullanýlmasý: Bir cümlede çeliþen sözcükler bir arada kullanýlmamalýdýr. Çünkü bu tür cümleler anlamsýz olur.
Örnek:
“Eminim ki bunca gürültü patýrtý en çok onu üzmüþ olsa gerek.”
Bu cümlede “eminim ki” sözcüðü ile “olsa gerek” sözcük grubu çeliþmektedir. Birisi kesinlik bildiriyor, diðeri de ihtimal bildiriyor. Bunlarýn bir cümle içinde olmasý bozukluða neden olur. Cümlede ifade edilmek istenene bakýlarak ikisinden birisinin tercih edilmesi gerekir.
Bunca gürültü patýrtý en çok onu üzmüþ olsa gerek.”
“Eminim ki bunca gürültü patýrtý en çok onu üzmüþtür.”
 
“Kuþkusuz bütün çalýþmalarýnýn ödülünü sonunda belki alacaksýn.” Bu cümlede de “kuþkusuz” sözcüðü ile “belki” sözcüðü çeliþmektedir. Ýkisinden birisi cümlede anlatýlmak istenene göre tercih edilmeli.
“Kuþkusuz bütün çalýþmalarýnýn ödülünü sonunda alacaksýn.”
“Bütün çalýþmalarýnýn ödülünü sonunda belki alacaksýn.”
3) Sözcüklerin Yanlýþ Anlamda Kullanýlmasý: Bir cümle içinde anlatýlmak istenen duruma uygun sözcük seçilmediðinde de yanlýþ anlatým sergilenmiþ olur. Onun için uygun sözcük seçilmelidir. Bu tür anlatým bozukluðunun çok olmasýnýn nedeni anlamca birbirine karýþan sözcüklerin olmasýdýr.
Örnek:
“Güzelliðinin farkýnda olduðunu belirten davranýþlar sergiliyordu.” “Belirten” sözcüðü yerine “gösteren” sözcüðü getirilmelidir.
“Güzelliðinin farkýnda olduðunu gösteren davranýþlar sergiliyordu.”
 
“Bu kadar çekimser olmana gerek yok; aralarýna katýl, giriþken ol.” “Çekimser” kelimesi yerine “çekingen” kelimesi getirilmelidir. Çünkü “çekimser” sözcüðü “davran-“ kelimesiyle beraber kullanýlýr. “Çekingen” “ol-“ kelimesiyle kullanýlýr. Yani çekimser davranýlýr, çekingen olunur.
 
4) Sözcüðün Yapýsýndaki Yanlýþlýk: Bu tür anlatým bozukluðu da kelimelere yanlýþ eklerin getirilmesiyle oluþur. Bunu da ancak cümle içinde tespit edilir. 
Örnek:
“Çocuðu iyi bir doktora bakýtmak gerekiyor.” Cümlesinde bakýtmak kelimesi yanlýþ kullanýlmýþtýr.
“Baktýrmak” sözcüðü kullanýlmalýdýr. Bakýtmak sözcüðü kullanýldýðýnda sanki doktor bakýcý anlamý çýkýyor.
“Çocuðu iyi bir doktora baktýrmak gerekiyor.”
 
“Bu eþyalarý pahalýlatmak müþteri kaybýna yol açar.” Pahalýlatmak yerine “pahalýlaþtýrmak” sözcüðü kullanýlmalýdýr.
5) Sözcüðün Yanlýþ Yerde Kullanýlmasý: Bir cümlede sözcükler yanlýþ yerde kullanýlýrsa da anlatým bozukluðu olur. Bu tür anlatým bozukluðu daha çok sýfatlarýn veya zarflarýn yanlýþ yerde kullanýlmasýndan kaynaklanýr. 
Örnek:
“Okulu bitirince doktor olarak doðduðu kasabada çalýþmaya baþladý.” Burada altý çizili kýsma dikkat etmek gerekir. Sanki dünyaya doktor olarak doðmuþ anlamý var. “Doktor olarak” sözcük grubu yanlýþ yerde kullanýlmýþtýr.
Okulu doktor olarak bitirince doðduðu kasabada çalýþmaya baþladý.
 
Tatil günlerinde benim bomboþ evde oturduðumu sanmayýn." “Bomboþ” sözcüðü yanlýþ yerde kullanýlmýþtýr.
Tatil günlerinde benim evde bomboþ oturduðumu sanmayýn."
6) Deyim ve Atasözü Yanlýþlýklarý: Kullanýlan deyimin veya atasözünün cümleye, anlatýlmak istenene uygun olarak seçilememesinden kaynaklanan bir anlatým bozukluðudur. Bu de kullanýlan deyim veya atasözünün anlamýnýn doðru olarak bilinmemesinden kaynaklanýr.  
Örnek:
Bir koyundan iki deri çýkmaz. / Bir koyundan iki post çýkmaz.
Haydi bakalým seç pirincin taþýný. / Haydi bakalým ayýkla pirincin taþýný.
Kafa kafaya vermeyince taþ yerinden oynamaz. / Baþ baþa vermeyince taþ yerinden oynamaz.
 
Deyimler kalýplaþmýþ söz gruplarý olduðu için bir sözcüðün yerine eþ anlamlýsý dahi kullanýlamaz.
 
7) Tamlama Yanlýþlýklarý: Ad tamlamalarýnda ve ad tamlamasý görünümlü eylemsi öbeklerinde  araya sözcükler de girince tamlama eklerinden birinin unutulduðu olur ve bu anlatým bozukluðu oluþturur.
Örnek:
"Kültürel, toplumsal ve yönetim konularýnda rast gele adým atýlmamalý." cümlesinde ise tamlama yanlýþlýðý yapýlmýþtýr. Bu tamlamayý virgül ve baðlacý baðlamýþtýr.
virgül ile ve baðlacý kullanýlmadýðýnda sanki bu cümle þöyle:
"Kültürel konularýnda, toplumsal konularýnda ve yönetim konularýnda rast gele adým atýlmamalý." çünkü "konularýnda" ortak bir tamlayan olarak kullanýlmýþtýr. Bu durumda da yanlýþ oluyor. Doðrusu þöyle olmalýdýr:
 
"Kültürel, toplumsal konularda ve yönetim konularýnda rast gele adým atýlmamalý."
 
“Hiçbir anne ve babalarýn buna itiraz edeceðini sanmam.”
Bu cümle de þöyle düzeltilmelidir.
Hiçbir anne ve babanýn buna itiraz edeceðini sanmam.
 
 
 8) Zamirin gereksiz kullanýlmasý veya eksik olmasý: Bazý cümlelerde zamire gerek olmadýðý halde zamirin kullanýlmasý veya gerekli olduðu halde kullanýlmamasý anlam karýþýklýðýna yol açacaðýndan anlatým bozukluðu olur.
Örnek:
“Geleceðini babamdan öðrendim.” cümlesinde onun geleceðini mi senin geleceðini mi belli deðildir. Bu cümle kimin için sarf edilmiþse cümlenin baþýna onun veya senin iyelik zamirlerinden birisi getirilmelidir.
“Onun geleceðini babamdan öðrendim.”
veya
“Senin geleceðini babamdan öðrendim.”
 
“Yarýþmada birinci olduðuna sevindim.” cümlesinde ise kimin birici olduðu belli deðildir. “O mu, sen mi” þöyle olmalýdýr.
Yarýþmada onun birinci olduðuna sevindim.
veya
Yarýþmada senin birinci olduðuna sevindim.
 
9) Öge Eksikliðinden Kaynaklanan Anlatým Bozukluðu: Bu anlatým bozukluðu çok sýk yapýlýyor ve sýnavlarda en çok bu konudan soruluyor. Bu tip bozukluklar genelde sýralý ve baðlý cümlelerde meydana gelir. Onun için sýralý baðlý cümleleri bu bakýmdan iyi incelemek gerekir.
Örnek:
“Kadýna her fýrsatta baðýrýyor, sürekli aþaðýlýyordu.” cümlesi virgül ile baðlandýðýndan sýralý bir cümledir. Birinci cümle düzgün ikinci cümle eksiktir. Çünkü cümlenin içinde kimin aþaðýlandýðý belli deðildir.
Kadýna her fýrsatta baðýrýyoronu sürekli aþaðýlýyordu. (Belirtili Nesne Eksik)
 
Her zaman senin yanýndayým, seni yalnýz býrakmayacaðým. “Ne zaman yalnýz býrakmayacaksýn?” sorusunun cevabý yok.
 
Her zaman senin yanýndayýmhiçbir zaman seni yalnýz býrakmayacaðým. (Zarf Tümleci Eksik)
“Kitaptaki yanlýþlar düzeltilecek ve ikinci baskýya girecek.” “Baskýya girecek olan nedir?” sorusunun cevabý belli deðildir.
Kitaptaki yanlýþlar düzeltilecek ve kitap ikinci baskýya girecek. ( Özne Eksik)
 
Çocuðun gözlerindeki yaþý silip, yerine oturttu. “Kimi yerine oturttu?” sorusunun cevabý bulunmamaktadýr.
Çocuðun gözlerindeki yaþý silip, onu yerine oturttu.
 
10) Noktalama Yanlýþlýklarý: Bu anlatým bozukluðu da genelde virgülün yanlýþ yerde kullanýlmasýndan veya hiç kullanýlmamasýndan kaynaklanýr.
Örnek:
Yabancý dükkandaki eþyalarý beðenmedi.” Cümlesinde anlam belirsizliði var.
Yabancý, dükkandaki eþyalarý beðenmedi.
 
“Kadýn þoförü þöyle bir süzdü.” Cümlesi anlam bakýmýndan belirsizdir. Kadýn sözcüðünden sonra virgül konulmalýdýr.

 

Kadýn, þoförü þöyle bir süzdü.
 
Bu metin 5213 kez okunmuştur.


YORUMLAR

Anlatým Bozukluklarý
Ad:

Gvenlik Kodu

2QTGI3
Gvenlik Kodunu Yaz
Not : Bo Alan Brakmaynz.
   
Yorumlayan: HACKLAYICI  tarih: 04-03-15 
 virgülün yanlýþ yerde kullanýlmasýndan kaynaklý anlatým bozukluðu yok mu?
 

Yorumlayan: ayse  tarih: 25-11-13 
 BAYILDLM
 


         
 

HAZIRLAYAN AZİZ BELEN